Wednesday, September 12, 2012

माझं Tweet.....महाराष्ट्राला हवा होता एक वर्गीस कुरियन!

12 स्पटेंबर 2012:    एखादया  देशाचा एक   कर्तबगार   माणुस कधी सोडुन जाऊच नये असं आपल्याला वाटत असतं त्यात मिल्क मॅन - डॉ, वर्गीस कुरियन हे होते!   देशातली शेतकरी सहकारी चळवळ आज पोरकी झाली!  लाखो गुजराती शेतकर्र्यांना यशस्वी व्यवसाय करायला शिकवणारा हा कदाचित एकमेव बिगरगुजराती माणूस असावा!  म्हणुन त्यांच मला खुपच जास्त कौतुक व  अभिमान आहे.  

पंचवीशीतला एक तरुण क्रिश्चन इंजिनियर स्वातंत्र्याचा दोन वर्षानंतर म्हणजे 13 मे, 1949 रोजी आणंदमध्ये जातो काय आणि आयुष्याच्या अखेरपर्यंत तिथं राहुन देशसेवा करतो काय!   हे खुपच कौतुकास्पाद आहे।   त्यांनी अहोरात्र काम करून "अमूल'ची उभारणी केली. "अमूल्य' या संस्कृत शब्दापासून "अमूल' हा ब्रॅण्ड त्यांनी तयार केला, आणि सुमारे 33 लाख शेतकरी व सोळा हजार दूध उत्पादक संस्थां मार्फ्त दररोज 90 लाख लिटर दूध संकलित करून  देशभरातील हजारो घाऊक विक्रेत्यांच्या नेट्वर्कमधेउन "अमूल'च्या विविध उत्पादनांचे वितरण केलं.   व्यवस्थापनेचे कुठलेही धडे गिरवलेले नाहीत अशा अंगठा बहादुर शेतकर्र्यांना बरोबर घेउन करोडो रुपयांचा व्यवसाय उभा केला।  एका  बाहुलीलाच्या  जोरावर परदेशी कंपन्यांनाच्या करोडोरुपयांच्या जाहिरातींची भिंत  मोडून काढली !  किती मोठं आणि आफाट कर्तृत्व!   महाराष्ट्र टाईम्स ने त्यांचा विषयी लिहीलेला अप्रतिम अग्रलेख खाली देत आहे. 
 
खरं तर देशातील शेतकर्र्यांना सहकार तत्त्वावर काम करायला सर्वप्रथम शिकवलं ते महाराष्टाने! पण आज आपल्या सहकारक्षेत्राच काय चित्र आपल्या समोर आहे - तर आत्महत्या करणारे शेतकरी, कर्जबाजारी झालेले सहकारी कारखाने आणि श्रीमंतीत लोळणारे त्यांचे संचालक!  महाराष्ट्रात कापुस व साखरेचे असंख्य सहकारी कारखाने असुन देखिल आपण 'अमुल' सारखा, महाराष्ट्राल्या शेतकर्र्यांना आणि जगाला  जोडण़ारा   'महासेतू'  निर्माण करु शकलो नाही हे महाराष्ट्राचं आणि देशाचं सुद्दा दुर्दैवं!   

डॉ. कुरियनच्या यशावर मला दोन मुद्दे मांडायचे आहेत.   पहिला मुदा असा - आपण सातत्याने गुजराथ म्हणजे उद्योजकांचा प्रांत, गुजराथी म्हणजे उद्योजक असे समीकरण जोडत असतो.  पण या माहितीवरून काय दिसते? कुरियन ह्या केरळी ख्रिश्चन व मेकॅनिकल इंजिनिअर असलेल्या व्यक्तीने गुजराथी लोकांना गुजराथमध्ये जाऊन धंदा कसा करायचा व तो यशस्वी कसा करायचा याचे धडे दिले.  इतकेच नाही तर तेथील जे गुजराथी दलाल होते त्यांची मक्तेदारी मोडून काढली व दुध उत्पादकांना फायदा करून दिला. तसेच जर ३१ लाख दुध उत्पादक रोज दुध आणतात तर ते छोटे शेतकरी  आहेत, उत्पादक आहेत, ते काही उद्योजक नव्हेत.  म्हणजे प्रत्येक गुजराथी उद्योजक असतो ही आपली समजूतही चुकीची आहे.