Monday, March 10, 2014

माझं Tweet... प्राणबिंदूवरच करवत !

6 मार्च 2014:   गांधीजींच्या सेवाग्राम आश्रामात सर्वसेवा संघाच्या  अधिवेशनाच्या अध्यक्ष पदावरुन झालेले रामायण फारच खालच्या स्तरावरचे होते.   गेली चार महिने मी गांधी फिल्म फाऊडेंशनचा अध्यक्ष या नात्याने करतो आहे... मी इतकच म्हणेन की ज्यांना गांधीजी कधी समजलेच नाही अशा लोकांनी गांधीजींच्या नावाचा बाजार मांडलेला आहे.  हे फारच क्लेशदायक आहे!  गांधीजी म्हणत की "Hate the sin, love the sinner.."  बघुया अशांना शब्दांचा मार त्यांना किती लागतो?   जास्त काय लिहु?  महाराष्ट्र टाईम्सचे संपादक अशोक पानवलकरांना धन्यवाद की त्यांनी हा विषय घेतला आणि तळमळीने अग्रलेख लिहिला...

"प्राणबिंदुवरच करवत..

'महात्म्याला सामान्यांच्या पातळीवर आणू नका', असे आवाहन स्वतंत्र भारतात अनेकदा झाले. 'गांधीविचारांना दिलेली तिलांजली म्हणजे गांधीहत्याच', या वाक्याची पारायणेही अनेकदा झाली.   अहिंसा, सदाचरण म्हणजेच गांधी हा पाठही भारतीय जनमानसाच्या नसानसात भिनला आहे.  असे असतानाही, ज्या साधेपणाच्या आकर्षणाने अवघ्या जगाला दीपविले, त्या गांधीविचारांनाच हरताळ फासण्याचे प्रकार सर्वोच्च संसदेपासून गावसभेपर्यंत सुरू आहेत. सेवाग्राममधील बापुकुटीसमक्ष झालेल्या कोलाहलाने या विकृतीचा कळस गाठला. गांधी आश्रमाच्या अधिवेशनातील हाणामारीने तथाकथित लोकसेवकांचा बुरखा टराटरा फाडला असून जाणत्या सर्वोदयी कार्यकर्त्यांच्या मनात नवा कल्लोळ जन्माला घातला आहे. देशाला स्वंयभू बनवायचे असेल तर गावाकडे चला, असा सोपा मूलमंत्र मोहनदास नावाच्या महात्म्याने दिला होता. त्याच महात्म्याच्या कर्मभूमीत पदांचा मोह शिरजोर ठरला. 'हिंसेकडे चला' अशी नवी घोषणा जणू रुढ करण्याचा प्रयत्नही त्यातून झाला.

गांधीविचारांचा प्रसार करणाऱ्या अनेक संस्थांची शीर्षस्थ संघटना असलेल्या 'सर्व सेवा संघा'च्या अध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत हा सवंग प्रकार घडला.   धिरेंद्र मुजुमदार, ठाकुरदास बंग, नारायणभाई देसाई यांच्यासारख्या ज्येष्ठ सेवाव्रतींनी जे अध्यक्षपद सांभाळले त्या पदावर डोळा असलेल्यांनी हिडीस आणि हिणकस प्रवृत्तींचे अक्षरशः जाहीर प्रदर्शन घडविले. वास्तविक सत्तेची आकांक्षा न बाळगता सेवाकार्याला प्राधान्य देण्याची ज्यांची तयारी असेल त्यांनीच या संघटनेचे सदस्य व्हावे अशी अलिखित अट आहे. गांधी हत्येनंतर सन १९४८मध्ये ज्येष्ठ गांधीवादी कार्यकर्त्यांच्या विचारमंथनातून सर्व सेवा संघाची स्थापना झाली. तेव्हापासून सेवाग्रामला या संघटनेचे मुख्य कार्यालय आहे.  सत्य आणि अहिंसेवर नितांत श्रद्धा असलेल्या अनुयायांनी सत्तालालसा त्यागून सेवाकार्यात सहभागी व्हावे, असे त्यावेळच्या संमेलनात ठरले. शांतता, प्रेम, मैत्री आणि करुणेच्या माध्यमातून अहिंसक क्रांतीवर ज्यांचा विश्वास आहे, अशा ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांच्या संकल्पनेतून या संघटनेची पायाभरणी झाली. कुणीही कोणाचे शोषण करू नये ही संघटनेची मुख्य धारा आहे. आध्यात्मिक तसेच वैज्ञानिक साधनांद्वारे समाजातील नैतिक मूल्ये बळकट करण्यावर या संघटनेने आजवर भर दिला आहे. अत्यल्प दरात ग्रंथरूपी गांधीविचार समाजापर्यंत पोहचविण्याचे मोलाचे कार्य संघातर्फे केले जाते.सर्व सेवा संघाच्या अध्यक्षपदाचा कार्यकाळ तीन वर्षांचा असतो. सेवाग्राममधील शांतीभवनात सर्व सेवा संघाचे ८२वे अधिवेशन सुरू होते. समारोपीय सत्रात नव्या अध्यक्षांची निवडप्रक्रिया सुरू असताना काही मंडळींच्या वागण्यातून विवेकालाच 'चलेजाव'चा मार्ग दाखविण्यात आला. नव्या अध्यक्षपदी ज्यांची निवड झाली ते महादेवभाई विद्रोही साबरमती आश्रमाच्या एका चाळीत साधेपणाने राहतात. विनोबा, जयप्रकाशांचा सहवास त्यांना लाभला आहे. आंदोलनांतील दस्तावेजांच्या आधुनिकरणात त्यांचे मोठे योगदान आहे. सेंद्रीय शेतीच्या उत्पादन विक्रीतून त्यांची उपजीविका चालते. त्यांच्या मुलीचा विवाह कार्यकर्त्यांच्या वर्गणीतून झाला आहे. अशा लोकसेवकाच्या निवडीला सनदशीर मार्गाने विरोध झाला असता तर तो समजण्यासारखा होता. अहंकाराचा त्याग करणे सोपे नाही, असे गांधीजी म्हणायचे. त्याची प्रचीती या निमित्ताने पुन्हा एकदा आली. संयम हा सर्वोदयाचा प्राणबिंदू समजला जातो. स्वतःला गांधीवादी समजणाऱ्या तथाकथित कार्यकर्त्यांनी या प्राणबिंदूवरच करवत चालवली आहे.

सौजन्य महाराष्ट्र टाईम्स/ संपादक-अशोक पानवलकर.

No comments: