Tuesday, July 15, 2014

शिकागो - उद्योजक भिमाशंकर धाके यांचा ओबामांकडून सन्मान

उद्योजक भिमाशंकर धाके यांचा ओबामांकडून सन्मान ..

प्लिमथ, मिशिगन येथील धाके इंडस्ट्रीजला २८ मे २०१४ रोजी, वॉशिंग्टन डीसी येथे एका समारंभात निर्यातींकरिता अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांच्या ई पुरस्काराने (President' s 'E' Award for Exports) सन्मानित करण्यात आले. या उद्योगाचे अध्वर्यू असलेल्या भीमाशंकर धाके यांची ही यशोगाथा...
अमेरिकन औद्योगिक क्षेत्रात ई पुरस्कार म्हणजे निर्यात व्यवसायातील उद्योजकांचा सर्वोच्च बहुमान म्हणून ओळखला जातो. या वर्षी धाके इंडस्ट्रीजने या पुरस्कारावर आपले नाव कोरले. या पुरस्कार समारंभास राष्ट्राध्यक्ष ओबामांना निमंत्रित केले होते. या यशामधे भीमाशंकर धाके यांच्यासह धाके कुटुंबाच्या दोन पिढ्यांचा सहभाग आहे.


भिमाशंकर गोपाळ धाके (बी. जी. धाके) हे मूळचे महाराष्ट्रातील विदर्भातले, अकोल्याचे. त्यांचे आजोबा, वडील दोघेही उद्योजक असून, यांनी जमीनदारी आणि शेतीव्यवसायामधे नावलौकिक मिळवला होता. भिमाशंकर धाके यांनी मुंबई विद्यापीठामधून रसायनशास्त्रामध्ये एम. एस. सी. पदवी शिक्षण घेतले. १९६६ मध्ये ते पुढील शिक्षणासाठी अमेरिकेत आले.

न्यू मेक्सिको स्टेट युनिव्हर्सिटीमधून केमिकल इंजिनरिंगमधे बी एस. पदवी शिक्षण घेऊन ते रासायनिक अभियंतापदावर अमेरिकन कंपनीत रुजू झाले. याच सुमारास, त्यांचा विवाह झाला आणि पत्नी सपना यांनाही त्यांनी अमेरिकेत बोलवून घेतले. सपनाताईंचे माहेरही उद्योगक्षेत्रात होते. त्यांचे वडील त्र्यंबक दत्तात्रेय ऊर्फ आबासाहेब देशमुख-पारवेकर यांनी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री वसंतराव नाईक यांच्या कारकिर्दीत उद्योग, वीज, वन आणि ग्रामीण विकास खात्यामधे मंत्रीपदावर कार्य केले होते.
रासायनिक अभियंतापदावर भिमाशंकर धाके यांनी अमेरिकेतील एकूण तीन कंपनीत कामाचा अनुभव घेतला. कंपनीच्या उत्पादनातील कठीण समस्या सोडवण्यामधे ते अग्रणी असत. त्यांनी अनेक पेंट फॉर्म्यूला (रंगसूत्रे) विकसित केली, आणि त्याबद्दल अनेक पेटंट्स मिळवली.

धाके सांगतात की, कंपनीसाठी संशोधन करून असे पेंटंट मिळवले की, दरवेळी कंपनीकडून २०० डॉलरचे बक्षीस आणि पाठीवर शाब्बासकी मिळे. पण मग त्यांच्या लगेच लक्षात आले की, आपला मेंदू वापरून जर इतर कंपन्या कित्येक अब्ज डॉलरची व्यावसायिक उलाढाल करू शकतात, तर मग आपण स्वत:च अशी कंपनी काढून उद्योजक बनू शकतो. आणि मग १९७८मधे धाके इंडस्ट्रीजची त्यांनी स्थापना केली.

भिमाशंकर धाकेंना व्यवसायात समस्या आल्या नाहीत, असं मुळीच नाही. अमेरिकेत विना-स्पर्धा कलमामुळे (Non compete Clause) पेंट/रंगाचे उत्पादन करण्यास त्यांना मंजूरी मिळाली नाही. व्यवसाय सुरू करण्यासाठी, काही नवीन उत्पादन विकसित करण्याची आवश्यकता होती. तेव्हा त्यांनी "व्हाईट आऊट करेक्शन फ्लुइड" (typewriter correction product 'Wite-Out') या सुधारणा द्रवपदार्थाची निर्मिती सुरू केली. हा व्यवसाय अगदी पहिल्या महिन्यापासून फायदेशीर ठरला. तेव्हापासून आजवर धाके इंडस्ट्रीजने व्यवसायात प्रगती आणि नाविन्यपूर्ण कल्पना अंमलात आणल्या.

कॉम्प्युटर आणि ई माध्यमांमुळे कागद आणि व्हाईट आऊट करेक्शन फ्लुइडची मागणी कमी झाली, आणि मग इंजिनीअर्ड प्लास्टिकसाठी विशेष रासायनिक थर (coatings/कोटिंग्ज) बनवणारी एक अग्रगण्य पुरवठादार म्हणून धाके इंडस्ट्रीजने नाव कमावले. त्यांचे उत्पादन म्हणजे, विविध उत्पादकांच्या मागणीनुसार असे विशिष्ट/कस्टम-मेड- कोटिंग्ज बनवणे. अमेरिका, युरोप आणि जपानमधील अग्रगण्य ऑटोमेकर्स कंपन्यांच्या उत्पादनांच्या आतील आणि बाह्य घटकांसाठी ते वापरण्यात येते.

गाड्यांच्या चाकांवरील प्लास्टिकवर तसेच उपकरणांचे पॅनेल, डोअर पॅनेल, रेडिओ बीझेल्स (Radio- Stereo Installation kit), बटणे/स्विचेस, कन्सोल्स इत्यादींवर पेंट आणि कोटिंग्जसाठी धाके इंडस्ट्रीज जगभर अग्रणी पुरवठादार आहेत. अमेरिका, भारत व चीनमधे त्यांची उत्पादनकेंद्रे आणि मेक्सिको व कॅनडामधे वितरण-सेवा-केंद्रे आहेत.

धाके सांगतात की, निर्यात आमच्या व्यवसायात विक्रीच्या वाढीचा पाया आहे, आणि त्यासाठी अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष पुरस्कार मिळणे हा आमचा गौरव आहे. सुरुवातीला अगदी कमी प्रमाणावरून गेल्या दहा वर्षांत मात्र, निर्यात विक्री आमच्या एकूण विक्रीच्या ४५ टन झाली आहे. त्यामुळेच काही वर्षांपूर्वी अमेरिकेत अगदी आर्थिक मंदी असलेल्या काळातही आमच्या व्यवसायात नोकऱ्या मिळवणे आणि कार्यक्षेत्र विस्तारित करणं आम्हाला शक्य झाले.

धाके दांपत्याची मुलेही उच्चशिक्षित आहेत. त्यांची एक मुलगी वकील आणि दुसरी मुलगी मानसशास्त्रज्ञ आहे. त्यांचा मुलगा अर्जुन याने मिशिगन स्टेट युनिव्हर्सिटीमधून केमिकल इंजिनिअरिंगमधे बॅचलर व एम. बी. ए. व्यावसायिक पदवी शिक्षण पूर्ण केले, आणि मग घरच्या व्यवसायावर लक्ष केंद्रित केले.

धाके इंडस्ट्रीजचे निर्माते भिमाशंकर धाके गेली ३५हून अधिक वर्षे या कंपनीची प्रमुख कार्यकारी अधिकारी (CEO) पदाची जबाबदारी संभाळत आहेत. त्यांची पत्नी सपना कंपनीच्या काही विभागांचे काम पहातात. त्यांचा मुलगा अर्जुन कंपनीत उपाध्यक्षपदावर असून मुखत्वे कंपनीच्या व्यावसायिक विकासामधे आणि नवीन योजनांमधे लक्ष घालतो आहे. अर्जुनची पत्नी प्रियांका एमबीए पदवीधर आहे. तीदेखील धाके इंडस्ट्रीजच्या कामात सहभागी आहे.

जगभर अब्जावधी डॉलर्सची उलाढाल करणाऱ्या मिशिगन ऑटो इंडस्ट्रीजच्या परिसरात, प्लिमथ टाउनमधे धाके इंडस्ट्रीजच्या माध्यमातून धाके नामक मराठी कुटुंबाने जोमदार व्यवसायाने आपले स्थान निर्माण केले आहे. या कंपनीने उत्पादनांमधे संशोधन आणि विकासकार्यावर भर देण्यासाठी प्लिमथ, मिशिगन येथे आपल्या उत्पादन-केंद्राजवळच रिसर्च अँड डेव्हलपमेंटचीही वास्तू उभी केली आहे.

अलिकडेच अमेरिका, ब्राझिल आणि चीन या देशांमधे परस्परांचा व्यवसाय आणि औद्योगिक उपस्थिती वाढवण्यासाठी, अमेरिकेने आंतरराष्ट्रीय व्यापार धोरणासाठी निवडलेल्या दहा उद्योगांमधे धाके इंडस्ट्रीजची निवड झाली. त्यानिमित्ताने २०१३मधे इंटरनॅशनल ट्रेड मिशनच्या कार्यक्रमात अमेरिकेतील मिशिगन राज्याचे लेफ्टनंट गव्हर्नर (राज्यपाल) ब्रायन कॅली यांच्या समवेत ब्राझिलमधे आणि मिशिगनच्या गव्हर्नरबरोबर चीनमधे अर्जुन धाके उपस्थित होते. धाके इंडस्ट्रीजच्या यशस्वी औद्योगिक वाटचालीसाठी आंतरराष्ट्रीय व्यापार धोरण अतिशय पूरक ठरले आहे, असंही अर्जुन धाके यांनी सांगितले.

उद्योजक भिमाशंकर धाके यांच्या मते आपल्या औद्योगिक यशाचे गुपित आहे- व्यवसायात मन लावून, प्रामाणिकपणे आणि झोकून काम करणे, संबधित उद्योगजगताच्या माहितीबद्दल सतर्क असणे, गुणवत्तापूर्ण उत्पादन, आणि सातत्याने विकासाचा ध्यास!

सौजन्य महाराष्ट्र टाईम्स. डॉ विनता कुलकर्णी । शिकागो यांचे धन्यवाद.

No comments: