Monday, September 14, 2015

नाना-मकरंद मुंबईकरही तुमच्या पाठीशी…


प्रिय नाना पाटेकर आणि मकरंद अनासपुरे,
स. न. वि. वि.

मी मुंबई - मराठी माणसाचा श्वास, अभिमान आणि थोर सामाजिक परंपरा लाभलेल्या महाराष्ट्र राज्या आर्थिक राजधानी!  सर्वप्रथम तुमच्यातील संवेदनशीलतेला माझा मनापासून सलाम! मराठवाड्यातील दुष्काळग्रस्त,  आत्महत्याग्रस्त शेतकऱ्यांच्या कुटुंबियांना मदतीचा हात देण्यासाठी तुम्ही जो उपक्रम हाती घेतला आहे तो निश्चितच कौतुकास्पद आहे. या उपक्रमाला सामान्य मुंबईकरांचाही हातभार लागो यासाठीच हा पत्रप्रपंच.

मकरंद आणि नाना तुम्ही हाती घेतलेल्या उपक्रमाच्या निमित्ताने माझ्या मनात एकाच प्रश्न सारखा येतो तो म्हणजे मुंबईची नाळ खरंच महाराष्ट्राशी जोडलेली आहे का? इथला प्रत्येक मराठी माणूस महाराष्ट्राला 'आपलं' मानतो का? ग्रामीण महाराष्ट्राच्या शेतकऱ्यांचे प्रश्न त्याला किती जवळचे वाटतात? त्याच्या मदतीसाठी माझे मुंबईकर किती पुढे येतात, किती तत्परता दाखवतात?


आज मुंबईकर वीज आणि पाणी याबाबतीत तुलनेने खूपच सुखी आहेत. मात्र ग्रामीण महाराष्ट्रातील याबाबतचे चित्र दिवसेंदिवस भीषण होत चालले आहे. कित्येक गावं आजही अंधारात जगताहेत. पिण्याच्या पाण्यासाठी आजही अनेक गावातील महिलांना कित्येक मैल वणवण करावी लागतेय. यावर्षी राज्यातील अंदाजे ७ ते ८ हजार गावांत दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण झाली आहे. लातूर, बीड, उस्मानाबाद जिल्ह्यांसह मराठवाड्यातील अवस्था तर अतिशय बिकट आहे.  

अर्थात दुष्काळ हा काही महाराष्ट्राला नवीन नाही. याआधी १९७२ सालीसुद्धा दुष्काळ पडला होता. त्यावेळी धान्याची अडचण होती. सुदैवाने ती आता नाही. पण यंदा पिण्याच्या पाण्याची समस्या भीषण आहे. कित्येक गावांत माणसांनाच नव्हे तर गुरांनाही पिण्यासाठी पुरेसे पाणी नाही. तीव्र पाणीटंचाईमुळे ऑगस्ट महिन्यातच पाण्याचे टॅंकर आणि गुरांसाठी चारा छावण्या सुरु करण्याची वेळ आली आहे. पावसाळ्यातच अशी अवस्था असल्याने दुष्काळाच्या झळा वाढल्यास उन्हाळ्यात परिस्थिती काय असेल याची कल्पनाच न केलेली बरी.


पिण्याच्या पाण्याशिवाय दुष्काळामुळे निर्माण झालेला दुसरा प्रश्न तितकाच गंभीर आहे, तो म्हणजे शेतीचा. सरकार कुणाचाही येवो त्यांच्या कडे शब्दांच्या पलीकडे कांहीही नसत हे लोकांना कळून चुकलेल आहे; एकुणचं सरकारी अनास्थेमुळे शेताकर्यांच्या हाती काही लागेल असे दिसत नाही.

ईकडे मुंबईत आम्ही मात्र मॉल मध्ये पायात घालायच्या साध्या चपलांसाठी १०-१५ हजार रुपये तर branded कपडे-दागिन्यांसाठी महिन्याला हजारो रुपये सहज खर्च करतो. त्यातील कितीजणांना या परिस्थितीची कल्पना आहे ? शेतकऱ्यांच्या गरजा काय हे तरी मुंबईतल्या माझ्या मराठी माणसांना माहित आहे काय?  हे प्रश्न माझ्या मनाला अधिक अस्वस्थ करतात.
 
घडतं ते तुमच्यासारख्यांच्या संवेदनशीलतेतून. नाना-मकरंद, तुमच्या कर्तृत्वाचा मला नेहमीच अभिमान वाटत आला आहे. अभिनयाच्या क्षेत्रात तुम्ही स्वतंत्र ठसा उमटवला आहेच. पण आता शेतकऱ्यांच्या मदतीला धावून जात तुम्ही अनेकांसमोर नवा आदर्श प्रस्थापित केला आहे.  शेतकर्यांच्या आत्महत्या आणि दुष्काळाच्या बातम्या बघून व्यथित झाल्यानंतर तुम्ही तसेच स्वस्थ बसलात नाही. कोरडी सहानुभूती न दाखवता तुम्ही आधी तुमच्यापरीने जमतील तेवढे पैसे त्यांच्यापर्यंत पोहोचवले. यात किती रुपयांची मदत केली हा मुद्दा गौण आहे. खरतरं तुम्ही ज्या जाणीवेतून त्यासाठी पुढे आलात ती बाब मला जास्त मोलाची वाटते. पण अशावेळी फक्त सिनेकालाकारांनीच सामाजिक भान जपायचे का? सामान्य माणसाने सामान्य माणसाची मदत करण्यासाठी पुढे का येऊ नयेसरकार बघेल शेतकऱ्यांचे काय करायचे ते असा विचार करण्यापेक्षा स्वतःच्या खिशात हात घालून माझे मराठी मुंबईकर कधी पुढे येणार?
पण मला खात्री आहे नाना, की तुमच्यापासून मुंबईकर नक्की प्रेरणा घेतील. ते शेतकऱ्यांच्या प्रश्नाबाबत संवेदनाहीन नाही. त्यांनाही मदत करायची इच्छा आहे.  फक्त ती कुठे आणि कशी पोहोचवायची हे माहित नसल्याने कदाचित त्यांना मार्ग सापडत नसावा. आता तुमच्यामुळे मुंबईकरांना ही दिशा सापडली आहे. यानिमित्ताने मी आवाहन करते की, मुंबईकरांनी येऊ घातलेल्या गणेशउत्सवाच्या माध्यमातून तुमच्याप्रमाणे समाजऋण फेडण्याचा श्रीगणेशा करावा.

मुंबईतील अनेक मराठी कुटुंबात श्रीगणेशाची प्रतिष्ठापना केली जाते. फक्त घरगुतीच नव्हे तर सार्वजनिक स्तरावरही गणेशोत्सव मोठ्या उत्साहात आणि दणक्यात साजरा केला जातो. त्यापाठोपाठ नवरात्र, दसरा-दिवाळी या सणांचीही रेलचेल असते. माझे मुंबईकरांना एकच सांगणे आहे, की सण अजिबातच साजरे करायचे असे नाही. पण त्याचा थाट या वर्षी साधा ठेवायला काय हरकत आहे? म्हणजे श्री गणेशाची विधीवत पूजा जरूर करा, पण त्याच्या सजावट वा देखाव्यावर जो वारेमाप खर्च न करता मुंबईतल्या प्रत्येक मराठी कुटुंबाने एका निश्चयाने किमान पंधरा हजार रुपये (रु. १५०००/-) नाना आणि मकरंद द्वारे एका शेतकर्याला जर दिले तर आपण काही हजार कुटुंबाना उभं करू शकतो.  

तसेच सार्वजनिक गणपतीसमोरच्या वेगळी दानपेटी उपलब्ध करून दर्शनासाठी आलेल्या मंडळींना आपल्या ऐपतीनुसार जास्तीत जास्त रक्कम टाकण्याची विनंती करू शकतो.  दिवाळीतही फटाक्यांच्या आतषबाजीवर भरमसाठ पैसे उधळण्यापेक्षा यंदा आपल्या एकातरी शेतकऱ्यांच्या घरामध्ये आनंदाची पाणती लावू. आपली ही मदत भलेही फार मोठी नसेल, पण यातून थेंब थेंब करत भरलेली घागर शेतकऱ्यांच्या कुटुंबियांची तहान काही प्रमाणात नक्कीच भागवू शकेल आणि मग तुमच्याप्रमाणेच मुंबईकरांनाही आपलं दुःख कळतंय, ते आपल्याबरोबर आहेत' असा विश्वास त्यांच्यात निर्माण होईल. 
‘मुंबई महाराष्ट्रात आहे पण महाराष्ट्र मुंबईत नाही’ आणि तो दिवसागणिक दूर होत आहे; आणि म्हणून मुंबईला महाराष्ट्रापासून तोडण्याचा अनेकदा प्रयत्न झाला. पण मुंबईने तो नेहमीच हाणून पाडला. यापुढेही तो सफल होऊ द्यायचा नसेल तर आधी गरज आहे ती मुंबईने स्वतःला महाराष्ट्राशी जोडण्याची. दुष्काळ हा केव्हाही वाईटच. पण स्वतःला ग्रामीण महाराष्ट्राबरोबर जोडून घेण्याची ही एक सुवर्णसंधी समजून मुंबईतल्या प्रत्येक मराठी माणसाने गरजू शेतकऱ्यांचा आधार बनलं पाहिजे असं मला वाटतं. वयाच्या केवळ २५-३०व्या वर्षी कुणालाही आत्महत्या करावी लागत असेल तर यासारखे दुर्दैव नाही!  हे चित्र बदलायचे असेल ग्रामीण महाराष्ट्र 'आपला' आहे, तिथे राहणाऱ्या शेतकऱ्याचे दुःख 'आपले' आहे अशी भावना प्रत्येक मुंबईकराच्या मनात निर्माण व्हायला हवी.

नाना, तुम्ही शेतकऱ्यांच्या मदतीची ठिणगी पेटवली आहेच. त्याची मशाल आता शहरात राहणाऱ्या प्रत्येक मराठी माणसाने करायची आहे. मुंबईकर याबाबतीत तन, मन, धनाने तुमची साथ देतील असा विश्वास व्यक्त करते.

शेवटी पुनश्च तुमच्या हाताने प्रत्येक दुःखी शेतकरी सुखी होवो हीच सदिच्छा!
तुमचीच,

मुंबई

(शब्दांकन – नितीन पोतदार, संस्थापक मॅक्सेल फाऊंडेशन)
सौजन्य महाराष्ट्र टाईम्स दि.14.09.2015.

No comments: