Saturday, December 24, 2016

असा होतो 'स्टार्टअप' स्टार्ट ..

Image result for startup for societyमहाराष्ट्र टाईम्स २४ डिसेंबर २०१६: उद्योजकतेची परिभाषा बदलणाऱ्या ‘स्टार्ट अप’ विश्वाचे विविध पैलू मी गेले वर्षभर आपल्यासमोर उलगडण्याच्या प्रयत्न केला. या सदराचा समारोप करताना एक महत्वाचा मुद्दा आपल्यासमोर मांडावासा वाटतो, तो म्हणजे, मुळात स्टार्ट अपच्या कल्पनेची सुरुवात नेमकी कशी,  कुठून,  कोणत्या विचारातून होते?  प्रत्येक स्टार्टअपचा नीट अभ्यास केला तर एक गोष्ट प्रकर्षाने लक्षात येईल की,  कुणी स्वतःच्या वैयक्तिक अडचणीतून,  कुणी सामाजिक गरजेतून किंवा समाजाचे ऋण फेडण्याच्या भावनेतून स्टार्टअपची सुरुवात केलेली दिसते.  स्टर्टअपमध्ये ज्या तरूणांनी यश मिळवलंय त्यांच्या प्रयत्नांच्या प्रवासाचा नीट अभ्यास केला, तर त्यातून शिकण्यासारखं खूप आहे. या भागात अशाच काही हटके स्टार्ट अपच्या आरंभाचे मूळ शोधण्याचा आज प्रयत्न करुया.

Saturday, December 10, 2016

सौरउर्जा प्रगतीचा महामार्ग!


महाराष्ट्र टाईम्स १० डिसेंबर २०१६: पुण्याजवळच्या जुन्नर तालुक्यातील दरेवाडी हे गाव, गेली ५०-६० वर्षे रॉकेलच्या दिव्यांवरच जगत होते. या गावात ग्राम ऊर्जा सोल्यूशन्स प्रा. लि. या सौरऊर्जा क्षेत्रातील अनोख्या स्टार्टअपने २०१२ साली कोणत्याही सरकारी मदतीशिवाय, गावकऱ्यांच्या एकमताने, उच्च तंत्रज्ञानाची साथ घेऊन सोलर मायक्रो ग्रीड प्रकल्प यशस्वी करून दाखवला आणि संपूर्ण गाव सौरऊर्जाने उजळून निघालं. यात गावातील ३९ घरे, शेतीचे पंप, रस्त्यावरचे दिवे, गिरणी, कम्प्यूटर यांना पुरेल अशी ९.४ किलोवॅट पीक वीज निर्माण करणारी यंत्रणा निर्माण करण्यात आली. यासाठी आलेला ३० लाख रुपये खर्च जर्मनीच्या बॉश कंपनीने केला. ग्रामस्थांनी स्थापन केलेली समिती आता दरमहा विजेचे शुल्क गोळा करते व समितीच्या बँक खात्यात जमा करते. त्याचा वापर प्रकल्प चालवण्यासाठी व दुरुस्तीसाठी केला जातो. अशाच प्रकारचा प्रकल्प कर्नाटक राज्यातील २३ घरांच्या विरल गावात करण्यात आलाय. सौर उपकरणांच्या हाताळणी व तांत्रिक अडचणी सोडवण्यासाठी गावातील तरुणांना प्रशिक्षणही देण्यात आले आहे.

Saturday, November 26, 2016

नोटाबंदी एक नवी संधी ..

Image result for mobile wallet paymentमहाराष्ट्र टाईम्स २६ नोव्हेंबर २०१६: पेटिएम करोया टीव्हीवरील छोटश्या जाहिरातीचा खरा ‘अर्थ’ पाचशे-हजाराच्या नोटाबंदीमुळे सर्वसामान्यांना आता पर्यंत चांगलाच समजला असेल.  ‘मोबाईल-वॉलेट-सर्व्हिस’या बाजारपेठेत जगभर यश संपादन केलेली पेटीएम ही एक आघाडीची कंपनीची आहे. याची सुरवात कुणी व कशी केली हे मराठी तरुणांसाठी बघणं फार महत्वाच आहे म्हणून हा आजचा लेख.

पेटीएम या स्टार्ट अपचे संस्थापक विजय शर्मा, मुळचे उत्तर प्रदेशातील अलिगढचे.  शाळेतील ते एक हुशार विद्यार्थी. पुढे इंजिनिअरिंगच्या शिक्षणासाठी ते दिल्लीला आले.  इंग्रजीचा पाया पक्का करण्यासाठी त्यांनी इंग्रजी वृत्तपत्रे, नियतकालिके यांचे वाचन सुरु केले. महिना दहा हजार रुपयांची नोकरी सोडून आयटी क्षेत्रात स्वतंत्र व्यवसाय सुरु करण्याचा विचार त्यांच्या मनात आला. मोबाईलच्या माध्यमातून विविध प्रकारचे बिले भागवणे या त्यांच्या नाविन्यपूर्ण कल्पनेने बॅंकिंग क्षेत्राचे संपूर्ण चित्रच पालटून गेले. 

Wednesday, November 23, 2016

फोर इडियट्स !

महाराष्ट्र टाईम्स १२ नोव्हेंबर २०१६: रुपेश शेनॉय आणि विनायक पालनकर हे दोन तरुण २०११ मध्ये प्रथम एकमेकांना भेटले. शाळांसाठी इआरपी सोल्युशन तयार करणाऱ्या ‘वॅगसन्स’ या स्टार्ट अपसाठी ते हैद्राबादच्या शाळाशाळांमधून फिरले. त्यावेळी त्यांच्या लक्षात आले की त्यांचे काम शिक्षणाच्या मुख्य समस्येला भिडणारे नाही.  पुढे आयएसबीमध्ये एमबीए करणाऱ्या अभिषेकला विनायकने,  तर २०१३च्या उत्तरार्धात अमेझॉनचा माजी कोड गुरु दीप शहा याला रूपेशने आपल्या मोहिमेत सामील करून घेतले. सुरुवातीला त्यांनी मार्केटमधील विविध खेळांचे विश्लेषण करायला सुरुवात केली. त्यांच्या मते आजची जगभरातील शिक्षणपध्दती अनेक प्रकारे विस्कळीत अशी आहे. त्यांच्या मते विषयाचा योग्य आशय कोणता, तो कसा मिळणार  आणि  त्याचा स्रोत काय  याबद्दल शिक्षक, विद्यार्थी आणि पालक गोंधळलेले आहेत. फक्त परीक्षेच्या वेळीच विद्यार्थ्यांचे मूल्यमापन होत असल्याने त्यांच्या विषयातील कच्चेपणाची वेळीच दखल घेतली जात नाही. तसेच हल्ली पालकांकडे आपल्या पाल्यांसाठी पुरेसा वेळ नसतो.

Monday, October 31, 2016

ब्युटीफुल सेकंड इनिंग

Image result for senior citizens innings
महाराष्ट्र टाईम्स २९ ऑक्टोबर २०१६: लॅपटॉप, स्मार्ट फोन, सोशल मिडिया हे तरुणांनी वापरायचे गॅझेट असे म्हणण्याचा जमाना आता गेला. उलट ज्येष्ठ नागरिक असलेल्या आजी-आजोबांची ती आता जास्त गरज बनली आहे. ‘वृद्धत्व हे त्रासदायक न होता जास्तीत जास्त सुखद व्हावे यासाठी प्रयत्न करणारा बेंगळूरचा ‘ब्युटीफुल अर्स’ (www.beautifulyears.com) ह्या स्टार्टअपने या एकटेपणावर उपाय शोधला आहे.

Saturday, October 15, 2016

कलेतील लखलखते नावीन्य!

Image result for innovative diwali chocolates & greetings cardsमहाराष्ट्र टाईम्स १५ ऑक्टोबर २०१६:  नव-उद्योजकांची नव-नविन मोबाईल अ‍ॅप बनवण्याची धडपड म्हणजे स्टार्टअप असा आपला समज असेल तर पूर्णपणे चुकीचा आहे. आज कुणालाही जे जे मनापासून करावंसं वाटतं ते त्यानां सुदैवाने टेक्नॉलॉजी द्द्वारे जगभर पोहोचवता येत हेच स्टार्टअप्सच्या यशा मागचं खर गुपित आहे.  गरज आहे एक चांगल्या कल्पनेची! एका नवीन उर्जेची !! आणि दिवाळी म्हटल की परंपरा, उर्जेचा व नवतेचा सुरेख संगम.  रांगोळी, मातीच्या पणत्या, फराळ, फटाकेआकाशकंदील, सुंदर भेटकार्ड आणि सुकामेव्याची जागा घेत असलेली चॉकलेटस आणि भेट वस्तूंचे आकर्षक पॅकिंगची रेलचेल. या क्षेत्रात काम करणार्या उच्चशिक्षित मुलींचा कल्पक सहभाग त्यावर दिवाळीच्या निमित्ताने एक खास नजर.

हौसेचे व्यवसायात रुपांतर करणारी चॉकलेट गर्ल

सध्या चॉकलेट तयार करण्याचा गोड उद्योग तरुण गृहिणींसाठी चांगलाच लाभदायक ठरतो आहे. ३३ वर्षीय रश्मी वासवानी या उद्योजिकेच्या बाबतीत असंच झालंय. तिने हौस म्हणून हा उद्योग सुरु केला आणि अवघ्या सात वर्षात तिचा रेज चॉकलेटीअरहा उद्योग चांगलाच बहरला.

Saturday, October 1, 2016

शाळाबाह्य मुलांचा ‘आधार’

Image result for innovative education methods in indiaमहाराष्ट्र टाईम्स १ ऑक्टोबर २०१६ देशाच्या हजारो मुलांच्या घरात दोनवेळच्या जेवणाचीच भ्रांत असताना त्यांचे पालक मुलांच्या शिक्षणावर पैसे कसे खर्च करणार? सरकारी किंवा महानगर पालिकांच्या शाळांमध्ये कसेबसे शिक्षण घेणारी मुलांनी कुठल्याही परिस्थितीत मधूनच शिक्षण सोडू नये म्हणून कित्येक सेवाभावी संस्था व व्यक्ती काम करतात, मॅथ्यू स्पॅसी त्यापैकी एक. ते खरेतर कॉर्पोरेटक्षेत्रातले. इंग्लंडमध्ये बड्या कंपनीत ते उच्चपदावर काम करत होते. त्यांची कर्तबगारी लक्षात घेऊन भारतातील ‘कॉक्स-अँड-किंग्स’ कंपनीने त्यांना सीईओ म्हणून नेमले. मॅथ्यू स्पॅसी भारतात आले आणि कालांतराने एक वळण घेऊन त्यांनी गरीब मुलांचे शिक्षण सुटू नये यासाठी १९९९ मध्ये “मॅजिक स्कूल”ची (www.magicbus.org) स्थापना केली.

Monday, September 5, 2016

अपयशावर बोलू काही !

Image result for unsuccessful startups in india
महाराष्ट्र टाईम्स ३ सप्टेंबर २०१६ : गेल्या काही वर्षात 'स्टार्टअप' हा जगभरात एक चलनीनाण्याप्रमाणे परवलीचा शब्द झालेला आहे हे मी माझ्या पहिल्या लेखात म्हटलं होतं आणि तशा काही यशकथा आपण गेली आठ महिने बघत आलो.  यशकथा या नेहमीच प्रेरक असतात, परंतु विविध अभ्यास-पाहणींमधून असे दिसून आले आहे की, नव्याने सुरु होणाऱ्या स्टार्ट अपपैकी २० टक्के घवघवीत यश मिळवून मानाने जगतात, तर ८० टक्के पहिल्या तीन वर्षातच मान टाकतात.
 

Wednesday, August 24, 2016

गतिमान ऑलम्पिक – गतिमान स्टार्ट-अप्स ..

Image result for rio olympic 2016महाराष्ट्र टाईम्स २० ऑगस्त २०१६ :  १८९६ साली अथेन्स येथे आंतरराष्ट्रीय ऑलम्पिक खेळांची सुरुवात अधिक वेगवान, अधिक उंच आणि अधिक सामर्थ्यशालीया ब्रीदवाक्याने झाली. क्रीडा स्पर्धांचा महाकुंभम्हणून ओळखले जाणारे ऑलम्पिक जगभरातील खेळाडू आणि त्यांचे चाहते यांचा श्वासआहे. इथं प्रत्येक खेळाडूच विश्व काही मिनिटांनी नव्हे तर काही मिली-सेकंदानी बदलून जातं. म्हणून गतिमानता हा ऑलम्पिक स्पर्धेचा खरा श्वास आहे असं म्हटलं तर मुळीच चुकीच होणार नाही. मग अशा स्पर्धेत आजचे गतिमान स्टार्टअप्स तरी मागे कसे राहणार?

Saturday, August 6, 2016

शिक्षण की शिक्षा ?

महाराष्ट्र टाईम्स ६ ऑगस्त २०१६ : शिक्षणाला हिंदीत शिक्षाका म्हणतात या पु.लं.च्या कोटीचा अर्थ काही वर्षा पासून सुरु असलेल्या ऑनलाईन अकरावी प्रवेशाचा गोंधळ बघून नक्कीच लागेल.  ऑगस्ट महिना उजाडला तरी अजून सगळ्या मुलांना अकरावीच्या वर्गात प्रवेश मिळालेले नाहीत.  एकीकडे संपूर्ण जगाचं बॅकं ऑफिस आपल्या आयटी कंपान्या सांभाळू शकतात आणि दुसरी कडे आपण साधा कॉलेजच्या पहिल्या वर्षाचा  प्रवेश मुलांना मानास्तापाशिवाय देवू शकत नाही.  हा दोष कंप्युटर-सिटिम नसून; ही पद्धती राबवणाऱ्यांच्या नाकर्तेपाणाचा आहे अस म्हटलं तर गैर होणार नाही. 

Monday, July 25, 2016

डिग्री ते डेस्टिनी व्हाया मार्कस ..

महाराष्ट्र टाईम्स २३ जुलै २०१६ : दहावी, बारावी, डिग्री, डिप्लोमा किंवा आज प्रत्येक अभ्यासक्रमासाठी द्यावी लागणारी प्रवेश परिक्षा - या सगळ्यांना हवे आहेत फक्त मार्कस .. आज कुठयाही चांगल्या कॉलेजचा प्रवेश घ्या नव्वद टक्यापुढे मार्कस असल्याशिवाय अ‍ॅडमिशनचा फॉर्म देखील मिळेल का यात शंका आहे. आज आपल्याकडे शंभर डिग्र्या आणि हजारो कोर्सेस आहेत पण त्यांच्या प्रवेशासाठी हवे आहेत फक्त मार्क्स! नाहीतर लाखो रुपयांची देणगी. यात करिअर नियोजनाच्या या प्रयत्नात असलेले पालक आपल्या मुलांची बलस्थाने, स्वाभाविक कल,  व्यक्तिमत्व क्षमता व त्यांची आवड काय आहे याचा विचार देखील करु शकत नाहीत ही आजची खरी गंभीर समस्या आहे.  We all are victims of the age old education system.  म्हणून आपल्याकडे डिग्री किंवा डिप्लोमा मिळतो पण आपल्या मुलांना हवी ती डेस्टिनी मिळतं नाही हे देशाचं मोठं दुर्दैव आहे.

Monday, July 11, 2016

ड्रीम करिअर साकारताना...

Image result for dream careerमहाराष्ट्र टाईम्स ९ जुलै २०१६ :आपल्या देशात साक्षरतेचे प्रमाण अजूनही ७५ टक्के आहे आणि जे साक्षर ते सगळेच शिक्षीत नाहीत .. जे शिक्षीत आहेत तेही सगळेच रोजगारास पात्र नाही. मेकॅंझीच्या एका अहवालानुसार तर देशातील इंजिनीअर पदवीधरांपैकी ८० टक्के इंजिनीअरकडे नोकरीसाठी आवश्यक ते कौशल्य नाही. अशा परिस्थितीत अमेरिकेतील किंवा इतर देशातील शिक्षणव्यवस्थेबरोबर आपण काय तुलना करणार? जिज्ञासावृत्ती जागी करणारी, संशोधनास प्रवृत्त करणारी, प्रश्न विचारण्याची मुभा देणारी शिक्षणव्यवस्था आपल्याकडे नाही हे आपलं दुर्दैवं! इतका आमुलाग्र बदल येत्या काही वर्षात होईल किंवा नाही याची शंका आहे कारण पुलंनी म्हटल्याप्रमाणे आपल्याकडे आहे ती गप्प बसा संस्कृती.  एक चांगली बाब म्हणजे गेल्या काही वर्षात शिक्षणव्यवस्थेत धीम्या गतीने का होईना पण अभ्यासक्रमात बदल होत आहे, नवे प्रयोग राबवले जात आहेत. याचाच एक परिणाम म्हणजे दहावी-बारावीनंतर आज पर्यायांची रेलचेल आहे.  वेगळ्या वाटेने जाऊ इच्छिणार्‍यांसाठी करिअर नियोजन, अ‍ॅप्टिट्युड टेस्ट, नव-नविन अभ्यासक्रम, विविध व्होकेशनल कोर्सेस, त्यांच्या प्रवेश परिक्षा. एकुणचं शैक्षणिक क्षेत्रात मुलांची आणि पालकांची गरज ओळखून ह्या क्षेत्रात नव-नविन स्टर्टअप्सनी प्रवेश केला नसता तरचं नवलं. करिअरचे नियोजन करण्यासाठी मार्गदर्शन करणाऱ्या अशाच एका स्टार्टअप्सचा परिचय आपण करून घेणार आहोत.  

Sunday, June 19, 2016

स्मार्टसीटी हवी सेफसीटी

महाराष्ट्र टाईम्स १८ जून २०१६ : मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्गामुळे अनेक चांगल्या गोष्टी घडल्या, पण दुर्दैवाने या मार्गावर होणार्‍या अपघांतामुळे या मार्गाची बदनामीच जास्त झाली.  महामार्ग बनविताना राहिलेल्या मुलभूत तांत्रिक त्रुटीमुळे आणि जास्त करुन आपल्याकडील वाहन चालकांच्या बेशिस्तीमुळे हे अपघात होतात हे आता सिध्द झालेल आहे.  लेनची शिस्त न पाळणे, द्रुतगती मार्गावर गाड्या थांबवणे, नियमितपणे टायर न बदलणे, सीट-बेल्ट न लावणे, दारु-नशा करुन गाडी भरधाव चालवणे, तसेच रात्री विश्रांती न घेता सलग कित्येक तास गाडी चालवणे या व अशा गोष्टींना आम्ही गुन्हा समजतच नाही.  वेग कमी कर, योग्य लेन मधुनच गाडीचालवं किंवा ओवर-टेक करु नको असं कुणीतरी सुचवलं जरी तरी  पुषकळं अपघात टाळता येतील .. पण हे काम कुणी करायचं? हे काम एखादी मशीन करु शकेल क? 

असे रस्ते अपघात होऊ नयेत किंवा निदान ते कमी कसे करता येतील यावर जगभरातच संशोधन सुरु आहे. वाहनांमध्येही तर नेहमीच या बाबत सुधारणा होत असतात. गुगलचा ड्रायव्हरशिवाय कार हा एक प्रकल्पही आहे.  कारव्ही (carvi) www.getcarvi.com ही रस्ते-सुरक्षा हाच व्यवसायाचा भाग असलेली एक स्टार्टअप कंपनी अमेरिकेच्या सिलिकॉन व्हॅलीमध्ये कार्यरत आहे तिचा आज परिचय करुन घेऊया.

Sunday, June 5, 2016

तरुणांनी सैराटचं झाल पाहिजे ..

सैराट हा माझा मते एक सिनेमा नसून आपल्या जगण्यातलं कटु आणि तितकंच भयाण वास्तव दाखवतो. कुणी म्हणत हा सिनेमा एक मनाला खोलवर चटका लावणारी प्रेमकथा आहे, कुणी म्हणत आपल्या जातीव्यवस्थेवर केलेलं कठोर भाष्य आहे, तर कुणी म्हणत हा सिनेमा ऑनर किलिंगवर आहे.
खरं तर सैराट सिनेमात दाखवलेली लव-स्टोरी स्टोरी हे निमित्तमात्र आहे. सैराट जातीच्या, धर्माच्या आणि वर्गाच्या खूपच पलीकडे जातो. गाव, खेडी, भाषा, राज्य, आणि खर तर देशांच्या ही सीमेपलीकडे तो जातो. आपण जन्मापासून ज्यां विचारांवर, आचारांवर, संस्कारावर आणि खर तर खोट्या अहंकारावार वाढतो ते आपल्याला ‘माणूस’ बनण्यापासून किती लांब ठेवतात याची प्रचीती आपल्याला सिनेमा बघताना वारंवार येतरहाते. आपल्या जुन्या रूढी परंपरांचा आपल्याला आपलाच राग येवू लागतो.

Saturday, May 7, 2016

मानाचे मॅक्सेल अ‍ॅवॉर्ड्स 2016


मुंबई, 1 मे, 2016:   मॅक्सेल फाऊंडेशनतर्फे कॉर्पोरेट आणि उद्योगक्षेत्रात विशेष कामगिरी करणार्‍या मान्यवरांना पुरस्कार देण्याचे हे सलग पाचवे यशस्वी वर्ष आहे!  पहिल्या वर्षापासूनच कॉर्पोरेट आणि उद्योगक्षेत्रातील हा मानाचा पुरस्कार समजला जातो. संपूर्ण महाराष्ट्रातील नावीन्यपूर्ण उत्पादन आणि सर्व्हिस सेक्टर मध्ये काम करत असलेल्या उद्योजकांची व कॉर्पोरेटक्षेत्रात महत्वाची कामगिरी करणाऱ्या बिझिनेस-लिडर्सची दखल घेणे, तसेच इनोव्हेटर्सचा शोध घेऊन त्यांना जगासमोर आणि खास करून आपल्या पुढिसाठी रोल मॉडेल म्हणून समोर आणणे हा उद्देश हे पुरस्कार देण्यामागे मॅक्सेल फाऊंडेशनचा आहे.

Saturday, April 23, 2016

पाण्याचा भार हलका करणारे ‘व्हील’!

Image result for wello wheelमहाराष्ट्र टाईम्स दी. २३ एप्रिल २०१६: यंदाच्या १६ एप्रिलला भारतात रेल्वे सुरू झाली त्याला १६३ वर्षे पूर्ण झाली आणि काल ह्याच रेल्वेच्या सहाय्याने ह्या वर्षी लातूरला पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा करण्यात आला.  म्हणजे एकीकडे अवकाशात उपग्रह सोडण्याचे तंत्रज्ञान वापरण्याइतके आपण प्रगत आहोत तर दुसरीकडे देशातील फार मोठ्या लोकसंख्येला साधं पिण्याच्या पाण्याच नीट वितरण आपण करू शकलो नाही.
पाण्याच्या या समस्येचा अनेकांनी अभ्यास केलेला आहे, त्यावर लेख, चर्चा, वाद-संवाद गल्ली ते दिल्ली पर्यन्त नेहमी झडत असले तरी खेड्यातील लाखो महिलांच उभं आयूष्य थेंब-थेंब पाण्यासाठी खर्ची पडत आहे. रोज किमान २० लीटर पाणी ३ ते ५ कि. मी. अंतरावरून एकावेळी त्या डोक्यावरुन किंवा कंबरेवरुन वाहून आणतात. वर्षानुवर्षे असे पाण्याचे हंडे वाहून आणल्यामुळे त्यांना मणक्याचे विकार होतात, बाळंतपणाच्या वेळीही याचा त्रास होतो, अनेक आजारांची गुंतागुंत वाढत जाते आणि पाण्यासाठी त्यांचा एके दिवस जीव जातो.