Monday, July 25, 2016

डिग्री ते डेस्टिनी व्हाया मार्कस ..

महाराष्ट्र टाईम्स २३ जुलै २०१६ : दहावी, बारावी, डिग्री, डिप्लोमा किंवा आज प्रत्येक अभ्यासक्रमासाठी द्यावी लागणारी प्रवेश परिक्षा - या सगळ्यांना हवे आहेत फक्त मार्कस .. आज कुठयाही चांगल्या कॉलेजचा प्रवेश घ्या नव्वद टक्यापुढे मार्कस असल्याशिवाय अ‍ॅडमिशनचा फॉर्म देखील मिळेल का यात शंका आहे. आज आपल्याकडे शंभर डिग्र्या आणि हजारो कोर्सेस आहेत पण त्यांच्या प्रवेशासाठी हवे आहेत फक्त मार्क्स! नाहीतर लाखो रुपयांची देणगी. यात करिअर नियोजनाच्या या प्रयत्नात असलेले पालक आपल्या मुलांची बलस्थाने, स्वाभाविक कल,  व्यक्तिमत्व क्षमता व त्यांची आवड काय आहे याचा विचार देखील करु शकत नाहीत ही आजची खरी गंभीर समस्या आहे.  We all are victims of the age old education system.  म्हणून आपल्याकडे डिग्री किंवा डिप्लोमा मिळतो पण आपल्या मुलांना हवी ती डेस्टिनी मिळतं नाही हे देशाचं मोठं दुर्दैव आहे.


मागील भागात करिअर नियोजनासाठी मार्ग दाखवणाऱ्या आयड्रीम या करिअरविषयी कार्यरत असलेल्या स्टार्टअपची आपण माहिती घेतली. या भागात विद्यार्थ्यांची नेमकी क्षमता व त्याची आवड ओळखून त्यानुसार त्यांच्यासाठी सर्वोत्तम करिअरचा नकाशा काढून देणाऱ्या मॅप माय टॅलेंट अर्थात एमएमटी (www.mapmytalent.in) या आगळ्यावेगळ्या स्टार्टअपविषयी आपण जाणून घेणार आहोत.

१४ ते २१ वयोगटातील किशोरवयीन विद्यार्थी डोळ्यासमोर ठेवून हा कॉम्पुटर प्रोग्राम विकसित करण्यात आला असून या स्टार्ट अपचे जनक आहेत रोहित सेहगल, डॉ. अनुभूती सेहगल आणि डॉ. इतिश्री मिश्रा. रोहित यांना १४ वर्षांचा व्यवसाय विकासाच्या क्षेत्रातील अनुभव आहे. अनुभूती यांची मानवी संसाधने या विषयातील डॉक्टरेट आहे. तर इतिश्री मिश्रा व्यावहारिक मानसशास्त्र या विषयातील तज्ञ आहेत. गेली १० वर्षांहून अधिक काळ हे तिघेजण विद्यार्थ्यांना करिअर निवडीबद्दल समुपदेशनाच्या माध्यमातून मार्गदर्शन करीत आहेत. ऑफलाईन यश संपादन केल्यानंतर करिअर समुदेशनाची सेवा ऑनलाईन उपलब्ध करून देण्याच्या उद्देशाने या त्रयीने ‘मॅप माय टॅलेंट’ हा आगळावेगळा प्रोग्राम विकसित केला आहे.

दोन वर्षांपूर्वी एमएमटीच्या टीमने शाळांमधून बी टू बी म्हणजे बिझनेस टू बिझनेस या मॉडेलपासून सुरुवात केली. सहा महिन्यांपूर्वी त्यांनी बी टू सी म्हणजे बिझनेस टू कस्टमर क्षेत्रात ऑनलाईन रिटेलच्या मार्गाने प्रवेश केला. एमएमटीचा असा दावा आहे की, आजपर्यंत जवळपास ७० हजार विद्यार्थ्यांनी त्यांच्याकडे नावे नोंदवली असून यात पैसे देऊन उत्पादन सेवा विकत घेणाऱ्यांची संख्या वाढत आहे. एमएमटी सध्या ४० शाळांबरोबर काम करत असून आनंद लुनिआ यांच्या इंडिया कोशंट (India Quotient) आणि सशा मिरचंदानी यांच्या काए कॅपिटल (Kae Capital) या कंपन्यांचे त्यांना आर्थिक पाठबळ आहे. इंडिया कोशंटचे एक गुंतवणूकदार मधुकर सिन्हा या प्रॉडक्टविषयी म्हणतात, ‘‘एमएमटीकडे असाधारण प्रतिभा असलेल्या व्यक्तींचा संच आहे. जेव्हा आम्ही त्या कंपनीत गुंतवणूक करण्याचा निर्णय घेतला तेव्हा त्यांच्याकडे उत्पादन तयारच होते. आम्ही ते ऑनलाईन खरेदी करून त्यांची श्रेणी वाढवली. हीच आमची मुख्य ‘व्हॅल्यू अॅडिशन’!’’

मल्टीपल नेचर्स, मेरा करिअर माईंड यांसारखे आणखी काही स्पर्धक करिअर मार्गदर्शनाच्या क्षेत्रात असले तरी विषयावर हुकुमत असलेले तज्ज्ञ संच आणि व्यवसायात आधीपासून घेतलेली आघाडी या भरवशावर एमएमटीला स्पर्धेची मुळीच भीती वाटत नाही.

मॅप माय टॅलेंटची कल्पना या क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या संचाने अतिशय विचारपूर्वक विकसित केली आहे. या कामाचे नेतृत्व करणाऱ्या डॉ. इतिश्री मिश्र आणि डॉ अनुभती सेहेगल यांनी दशकभरात २९ हजारांहून अधिक विद्यार्थ्यांना करिअर निवडीबद्दल समुपदेशन केले आहे. दिल्ली विद्यापीठ आणि जेएनयु नवी दिल्ली या दोन्ही ठिकाणी मानसशास्त्र विभाग प्रमुख म्हणून काम केलेल्या आणि सध्या इंदिरा गांधी नॅशनल ओपन युनिव्हर्सिटी, नवी दिल्ली येथे प्राध्यापक असलेल्या डॉ. व्ही. व्ही. राघवन या आंतरराष्ट्रीय ख्यातीच्या तज्ज्ञ विदुषीच्या मार्गदर्शनाखाली एमएमटीचा प्रोग्राम विकसित करण्यात आला आहे.

मार्क म्हणजे मार्ग नव्हे ..

हॉवर्ड विद्यापीठाच्या काही विद्यार्थ्यांची पदवीनंतर १० वर्षांनी एक पाहणी करण्यात आली. त्यात असे आढळून आले की, ज्यांनी भविष्यातील निश्चित असे उद्दिष्ट डोळ्यासमोर ठेऊन नोकरी केली त्यांचे पगार, इतर विशिष्ट उद्दिष्ट न ठेवता नोकरी करणाऱ्या त्यांच्या वर्गमित्रांपेक्षा तिप्पटीने वाढले. यातील ३ टक्के व्यक्ती अशा होत्या ज्यांनी काय, कसे करायचे याचे उद्दिष्ट स्वत:च्या क्षमतेचा व आवडीचा अभ्यास करुन नीट ठरवलेले होते.  त्यांना इतरांपेक्षा १० पटीने जास्त पगार मिळत होता.

तसेच मिशिगन विद्यापीठाने केलेल्या एका अभ्यासाचा निष्कर्ष असे सांगतो की, शिक्षण, सामाजिक, आर्थिक पार्श्वभूमी यापेक्षा आपल्याला जीवनात काय साध्य करायचे आहे हे आधीपासून स्पष्ट असेल तर त्यातून अधिक चांगली आर्थिक प्रगती साधता येते.

करिअर फक्त दहावी आणि बारावी पुरतं मर्यादित रहिलेल नाही. आज वयाच्या चाळीशीत सुद्दा आपल्याला काही तरी नविन करावसं वाटतं कारण आधी  वाट चुकलेली असु शकते.  जितकी माणसं तितके स्वाभाविक कल आणि व्यक्तिमत्वं, प्रत्येकाचे निर्निराळे प्रश्न व समस्या – म्हणून या विषयी काम करणार्‍या नव-नविन स्टार्टअप्सची मागणी ही वाढतचं जाणारं तिथ आज तरूणांनी एक नव्या विचाराने काम करणं गरजेच आहे.
मॅप माय टॅलेंटची खासियत अशी की, सध्या जगभरात करिअर मार्गदर्शनाच्या ज्या पद्धती उपलब्ध आहेत त्यात एमएमटीची पद्धत स्वतंत्र तसेच अत्याधुनिक आणि नाविन्यपूर्ण अशी आहे. साधारण दोन तासांच्या कालावधीत करिअर विषयातील विद्यार्थ्यांचा स्वाभाविक कल जाणून घेणे, व्यक्तिमत्वाचे मूल्यमापन आणि आवडी-निवडीचे मोजमाप आधुनिक पद्धतीने करणे, विद्यार्थ्यांच्या नैसर्गिक क्षमता कोणत्या आहेत, उपजत बुद्धिमत्ता कशी आहे आणि व्यक्तिमत्वातील विशेष काय आहेत यांची बारकाईने तपासणी केली जाते. त्यानंतर त्या विद्यार्थ्यासाठी करिअरचे सर्वोत्तम पर्याय कोणते, त्यात त्याची प्रगती कशी व किती होऊ शकते याचा पथदर्शक नकाशा तयार केला जातो. या स्पष्टतेमुळे विद्यार्थी अधिक आत्मविश्वासाने आणि उत्साहाने मार्गक्रमण करू लागतो.

एक मात्र खरे की, विद्यार्थ्यांनी आपली निसर्गदत्त प्रतिभा, स्वाभाविक कल, व्यक्तिमत्व आणि आवड लक्षात घेऊन त्याप्रमाणे अभ्यासक्रम अथवा करिअरची निवड केली तर ते त्यांचा अभ्यास किंवा काम करताना मानसिक समाधान मिळवू शकतात. तसेच यामुळे अभ्यासाच्या ताणातून येणारे डिप्रेशन, परीक्षेतील अपयश, कामाच्या ठिकाणचे असमाधान, कामातील कुरबुरी हे आजच्या जीवनशैलीतून निर्माण झालेले आजारही दूर ठेवता येऊ शकतात. म्हणून गरज आहे ती विद्यार्थ्यांनी फक्त मिळणार्‍या मार्कांवर निर्णय न करता आपल्या क्षमतेनुसार योग्य अभ्यासक्रम - करिअर निवडण्याची! यश तिथचं आहे.

नितिन पोतदार, कॉर्पोरेट लॉयर
Maxplore School of Business  

No comments: